ผลต่างระหว่างรุ่นของ "กายอุปกรณ์"

เพิ่มขึ้น 21 ไบต์ ,  8 ปีที่แล้ว
โรบอต: เก็บกวาด
(โรบอต: เก็บกวาด)
=== การเรียกชื่อในภาษาอังกฤษ ===
 
ใน'''สหรัฐฯ''' เรียกกายอุปกรณ์ที่เป็นอุปรณ์ว่า '''Orthosis and Prosthesis''' (ตัวย่อว่า '''O&P''') แต่ในประเทศ'''ไทยและยุโรป'''นิยมเรียกว่า '''Prosthesis and Orthosis''' (ตัวย่อ '''PO''')
 
อนึ่งคำว่า Prosthesis อาจเขียนว่า Prostheses ก็ได้ และคำว่า Orthosis ก็อาจเขียนว่า Orthoses ได้เช่นกัน
'''องค์กรมาตรฐานระหว่างประเทศ (ISO)''' ให้คำจำกัดความคำว่า '''Prosthesis''' และ '''Orthosis''' ไว้ในข้อกำหนดมาตรฐานเรื่องกายอุปกรณ์สำหรับขาว่า
 
* '''Prosthesis'''; Prosthetic device: Externally applied device used to replace wholly, or in part, an absent or deficient limb segment. (จากข้อ 2.1.1 ใน ISO 8549-1 : 1989)
* '''Orthosis'''; Orthotic device: Externally applied device used to modify the structural and functional characteristics of the neuro-muscular and skeletal systems. (จากข้อ 2.1.2 ใน ISO 8549-1 : 1989)
 
 
 
บุคลากรที่ทำหน้าที่ผลิตและดัดแปลงซ่อมแซมกายอุปกรณ์ มีชื่อเรียกในทางราชการว่า '''ช่างกายอุปกรณ์''' (PO technician) ซึ่งใช้เรียกผู้ที่สำเร็จการศึกษาระดับอนุปริญญา และใช้คำว่า '''นักกายอุปกรณ์''' (Prosthetist/Orthotist)หากสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาขึ้นไป
 
เหตุเพราะในอดีต หลักสูตรด้านกายอุปกรณ์ในประเทศไทยเหมือนกับอีกหลายๆหลักสูตร เช่น พยาบาล(เทคนิค), ครู (ประกาศนียบัตรชั้นสูง) เป็นต้นคือ ไม่มีการจัดเป็นหลักสูตรปริญญา แต่ในปัจจุบันมีการเรียนการสอนในหลักสูตรระดับปริญญาตรี
 
ปัจจุบันในหลายๆประเทศ เช่น ญี่ปุ่น ปัจจุบันยังมีหลักสูตรกายอุปกรณ์ทั้งระดับปริญญา (เรียน 4 ปี) และระดับอนุปริญญา (เรียน3 ปี) เช่นกัน
 
นอกเหนือไปจากนี้ ผู้ที่ทำหน้าที่สั่งการรักษาและตรวจสอบกายอุปกรณ์กับผู้ป่วยคือ แพทย์ ซึ่งมักเป็น แพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู หรือ ศัลยแพทย์ออร์โธปิดิกส์
 
 
 
แบ่งออกได้เป็น
 
# '''กายอุปกรณ์เทียม''' (prosthesis)
# '''กายอุปกรณ์เสริม''' (orthosis)
 
=== คำจำกัดความเพิ่มเติม ===
* '''กายอุปกรณ์เทียม''' คืออุปกรณ์ต่างๆที่นำมาจากภายนอก(ร่างกาย) ซึ่งใช้ทดแทนอวัยวะหรือชิ้นส่วนของอวัยวะที่ขาดหายไป เช่น ขาเทียม แขนเทียม นิ้วมือเทียม เป็นต้น
** ในทางกายอุปกรณ์สำหรับแขนขา หมายถึง อุปกรณ์ใดๆก็ตามภายนอกร่างกาย ที่นำมาทดแทนส่วนของระยางค์(แขน-ขา)ทั้งหมดหรือบางส่วนซึ่งไม่เคยมีอยู่เลยหรือขาดหายไป
* '''กายอุปกรณ์เสริม''' คือ กายอุปกรณ์ต่างๆที่ใช้เพื่อเสริมการทำหน้าที่ของอวัยวะที่มีปัญหาในการทำงาน (เช่น อ่อนแรง, เจ็บปวด, เสื่อมสมรรถภาพ เป็นต้น) อาจเรียกชื่อสามัญว่า อุปกรณ์เสริม, อุปกรณ์ดาม หรือที่ประคอง (Splint หรือ Brace) ก็ได้
** ในทางกายอุปกรณ์สำหรับแขนขา หมายถึง อุปกรณ์ใดๆก็ตามภายนอกร่างกาย ที่นำมาดัดแปลงลักษณะโครงสร้างหรือการทำหน้าที่ของระบบประสาท-กล้ามเนื้อและระบบค้ำจุนร่างกาย(กระดูก-กล้ามเนื้อ)ของร่างกาย
** เมื่อดูจากคำจำกัดความตาม ISO อุปกรณ์ช่วยเหลือการเคลื่อนไหว (Mobility aids) ชนิดต่างๆ เช่น รถล้อเข็น (Wheelchair), ไม้เท้า (Cane), ไม้ค้ำยัน (Crutches) ก็จัดได้ว่าเป็นกายอุปกรณ์เสริมชนิดหนึ่งเช่นกัน แต่ตามปรกติในทางปฏิบัติ มักไม่ถูกรวมอยู่ในกายอุปกรณ์เสริม มักจัดเป็นอีกกลุ่มซึ่งแยกออกมา
 
 
 
แบ่งออกตามอวัยวะได้แก่
 
# '''กายอุปกรณ์สำหรับระยางค์ล่าง''' หรือเรียกง่ายๆว่า ขาเทียม
# '''กายอุปกรณ์เทียมสำหรับระยางค์บน''' หรือเรียกแบบง่ายว่า แขนเทียม
 
** หมายเหตุ
*** ระยางค์ล่าง (Lower extremity) หมายถึง ขา (ตั้งแต่ปลายนิ้วเท้าจนถึงข้อสะโพก) และกระดูกเชิงกราน (ทำหน้าที่เป็นโครงให้ขายึดกับแกนกลางร่างกายที่กระดูกสันหลัง)
*** ระยางค์บน (Upper extremity) หมายถึง แขน (ตั้งแต่ปลายนิ้วมือจนถึงข้อไหล่) กระดูกไหปลาร้าและกระดูกสะบัก (ทำหน้าที่เป็นโครงให้ขายึดกับแกนกลางร่างกายที่กระดูกซี่โครง)
 
=== การเรียกชื่อชนิดต่างๆของแขนเทียมและขาเทียม ===
สามารถทำได้ 2 แบบคือ
* '''เรียกตามตำแหน่งที่ระยางค์ล่างโดนตัด''' แบ่งได้เป็น (จากด้านล่างขึ้นมาด้านบน)
# '''สำหรับระยางค์ล่าง''' แบ่งได้เป็น
## กายอุปกรณ์เทียมทดแทนนิ้วเท้า (Toe prosthesis)
## กายอุปกรณ์เทียมทดแทนบางส่วนของเท้า (Partial foot prosthesis)
## ขาเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านข้อเท้า (Ankle disarticulation(AD) prosthesis)
## ขาเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านกระดูกหน้าแข้ง (Transtibial(TT) prosthesis)
## ขาเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านข้อเข่า (Knee disarticulation(KD) prosthesis)
## ขาเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านกระดูกต้นขา (Transfemoral(TF) prosthesis)
## ขาเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านข้อสะโพก (Hip disarticulation(HD) prosthesis)
## ขาเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาและเอากระดูกเชิงกรานออกไปด้วย 1 ข้าง(Hemipelvectomy prosthesis)
# '''สำหรับระยางค์บน''' แบ่งได้เป็น
## กายอุปกรณ์เทียมทดแทนนิ้วมือ (Finger prosthesis)
## กายอุปกรณ์เทียมทดแทนบางส่วนของมือ (Partial hand prosthesis)
## แขนเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านข้อมือ (Wrist disarticulation(WD) prosthesis)
## แขนเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านกระดูกปลายแขน (Transradial(TR) prosthesis)
## แขนเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านข้อศอก (Elbow disarticulation(ED) prosthesis)
## แขนเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านกระดูกต้นแขน (Transhumeral(TH) prosthesis)
## แขนเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านกระดูกต้นแขนที่คอกระดูกต้นแขน (Humeral-neck amputation prosthesis)
## แขนเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านข้อไหล่ ("True" shoulder disarticulation prosthesis)
## แขนเทียมสำหรับผู้ถูกตัดแขนร่วมกับเอากระดูกสะบักและกระดูกไหปลาร้าออกไปด้วย 1 ข้าง(Forequater amputation prosthesis)
* '''เรียกโดยอ้างอิงจากตำแหน่งของข้อต่อ''' เป็นการแบ่งง่ายๆและเป็นระบบเดิมที่นิยมใช้กันมา ได้แก่
# '''ขาเทียม''' มักใช้ข้อเข่าเป็นจุดอ้างอิง โดย
## ใช้ ขาเทียมระดับใต้เข่า (Below-knee(BK) prosthesis) แทน ขาเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านกระดูกหน้าแข้ง
## ใช้ ขาเทียมระดับข้อเข่า (Through-knee(TK) prosthesis) แทน ขาเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านข้อเข่า
## ใช้ ขาเทียมระดับเหนือเข่า (Above-knee(AK) prosthesis) แทน ขาเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านกระดูกต้นขา
# '''แขนเทียม''' มักใช้ข้อศอกเป็นจุดอ้างอิง โดย
## ใช้ แขนเทียมระดับใต้ศอก (Below-elbow(BE) prosthesis) แทน ขาเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านกระดูกปลายแขน
## ใช้ แขนเทียมระดับข้อศอก (Through-elbow(TE) prosthesis) แทน ขาเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านข้อศอก
## ใช้ แขนเทียมระดับเหนือศอก (Above-elbow(AE) prosthesis) แทน ขาเทียมสำหรับผู้ถูกตัดขาผ่านกระดูกต้นแขน
** นอกจากนี้ สำหรับแขนเทียม ยังสามารถแบ่งตามคุณสมบัติได้แก่
*** ประเภทสวยงาม (Cosmetic type) ประเภทนี้ไม่สามารถเคลื่อนไหวมือเทียม/ข้อมือ/ข้อศอก/ข้อไหล่ได้
*** ประเภทใช้งานได้ (Functional type) สามารถเคลื่อนไหวส่วนต่างๆของแขนเทียมได้ตามความต้องการของผู้พิการ โดยยังสามารถแบ่งลงไปได้ตามประเภทของการควบคุมการเคลื่อนไหวเป็น
**** ควบคุมโดยการใช้การเคลื่อนไหวของร่างกาย (Body controlled)
**** ควบคุมโดยใช้พลังงานภายนอก (External-power controlled) ซึ่งควบคุมการจ่ายไฟฟ้าด้วยปุ่มสวิตช์กด (Switch controlled) หรือ ตัวรับสัญญาณไฟฟ้าในกล้ามเนื้อ (Myoelectric)
 
 
 
 
=== หน้าที่ ===
เช่น
# จำกัดการเคลื่อนไหวของอวัยวะ
# ช่วยให้มีการเคลื่อนไหวของอวัยวะ
# บรรเทาอาการเจ็บปวด
# ช่วยส่งเสริมให้กระดูกที่หักติดเป็นปรกติ
# ป้องกันภาวะแทรกซ้อนต่างๆ เช่น ข้อเคลื่อนหลุด เอ็นฉีกขาด เป็นต้น
 
=== การแบ่งประเภท ===
มักแบ่งประเภทใหญ่ๆตามอวัยวะที่ใช้เป็น 4 ประเภทได้แก่
# '''กายอุปกรณ์สำหรับศีรษะ''' (Head orthosis)
# '''กายอุปกรณ์สำหรับกระดูกสันหลัง''' (Spinal orthosis)
# '''กายอุปกรณ์สำหรับระยางค์บน''' (Upper-extremity orthosis) ''(รวมถึงมือและนิ้ว)''
# '''กายอุปกรณ์สำหรับระยางค์ล่าง''' (Lower-extremity orthosis) รวมถึงกายอุปกรณ์เสริมสำหรับเท้า (Foot orthosis) และการดัดแปลงรองเท้า (Shoe modification) อีกด้วย
# '''อุปกรณ์ช่วยเหลือการเคลื่อนไหว'''(Mobility aids) ''(บางตำราไม่จัดว่าเป็นกายอุปกรณ์เสริม)''
 
=== การเรียกชื่อ ===
* การเรียกชื่อสำหรับกายอุปกรณ์เสริมแต่ละชนิด สามารถเรียกชื่อได้หลายแบบตามแต่ละระบบมาตรฐานทางการแพทย์ โดย'''แบ่งเป็นกลุ่มตามข้อด่อที่กายอุปกรณ์เสริมพาด'''ผ่าน เช่น
** กายอุปกรณ์เสริมสำหรับมือ-ข้อมือ (Wrist-hand orthosis: WHO)
** กายอุปกรณ์เสริมสำหรับเท้า-ข้อเท้า (Ankle-foot orthosis: AFO)
** กายอุปกรณ์เสริมสำหรับกระดูกสันหลังส่วนอก-ส่วนหลัง-ส่วนกระเบนเหน็บ (Thoracolumbosacaral spinal orthosis: TLSO) เป็นต้น
* นอกจากนี้ มัก'''เพิ่มเติมคำอธิบาย'''ต่างๆลงในชื่อกายอุปกรณ์เสริมแต่ละชนิดเพื่อให้จำเพาะเจาะจงไปมากกว่านี้ เช่น
** คำบ่ง'''หน้าที่การทำงาน''' เช่น ป้องกันการเหยียด (Extension-stopped), ช่วยการงอ (Flexion-assisted)
** คำบ่ง'''ตำแหน่ง"ด้าน"ที่อยู่บนร่างกาย''' เช่น ด้านหลังมือ (Dorsal), ด้านฝ่ามือ (Volar) เป็นต้น
* อาจ'''เรียกตามชื่อสามัญ''' ซึ่งเป็นชื่อเดิมที่มีมาก่อนจะจัดระบบ เช่น
** อุปกรณ์เสริมชนิดจีเว็ตต์ เบรซ (Jewette brace)
** อุปกรณ์เสริมชนิดไนท์เบรซ (Knight brace)
** ยูนิเวอร์ซัล คัฟฟ์ (Universal cuff) เป็นต้น
 
=== อุปกรณ์ช่วยเหลือการเคลื่อนไหว(Mobility aids) ===
หากยึดตามคำจำกัดความของ ISO อุปกรณ์ช่วยเหลือการเคลื่อนไหวต่างๆ จัดว่าเป็นกายอุปกรณ์เสริมชนิดหนึ่ง แต่ในทางปฏิบัติมักแยกออกจากกายอุปกรณ์เสริมเป็นอีกกลุ่มหนึ่ง
 
* '''ตัวอย่างอุปกรณ์ช่วยเหลือการเคลื่อนไหว''' ได้แก่
# '''ไม้เท้า''' (Cane)เช่น
## ไม้เท้าขาเดียว (Single cane)
## ไม้เท้าสามขา (Tripod cane)
# '''ไม้ค้ำยัน''' (Crutches) เช่น
## ไม้ค้ำยันรักแร้ (Axillary crutches)
## ไม้ค้ำยันปลายแขน (Forearm crutches)
# '''ที่ช่วยเดิน หรือวอล์กเกอร์''' (Walkerette or Walker) เช่น
## ที่ช่วยเดินชนิดไม่มีล้อ (Walker)
## ที่ช่วยเดินชนิดมีล้อ (Wheeled walker)
### ใช้ด้านหน้าของร่างกาย (Anterior wheeled walker)
### ใช้ด้านหลังของร่างกาย (Posterior wheeled walker)
# '''เก้าอี้ล้อเข็น''' (Wheelchair) เช่น
## เก้าอี้ล้อเข็นมือหมุน (Manual wheelchair)
### เก้าอี้ล้อเข็นมือหมุนใช้งานทั่วไป
### เก้าอี้ล้อเข็นมือหมุนใช้งานพิเศษ (เช่น สำหรับใช้แข่งขันกีฬา เป็นต้น)
## เก้าอี้ล้อเข็นไฟฟ้า (Electric wheelchair)
# '''อื่นๆ''' (Others) เช่น เครื่องปรับยืน (Tiltable) ฯลฯ
 
[[หมวดหมู่:วิทยาศาสตร์สุขภาพ]]
1,838

การแก้ไข